على محمدى خراسانى
15
شرح رسائل (فارسى)
مشركين مىپنداشتند كه فرشتگان دختران خدا هستند خدا فرمود : آيا شما در هنگام خلقت فرشتگان حضور داشته و شاهد بوديد و ديديد كه آنها آلت رجوليت نداشته و آلت انوثيت دارند كه اينچنين قضاوت مىكنيد ؟ خير ، نبوديد پس اين پندار غلط از كجا ؟ سپس مىفرمايد : « إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَ إِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ » * يعنى اينان روى پندار و گمان و حدس و تخمين قضاوت مىنمايند و پيدا است كه چنين قضاوتى منطقى نخواهد بود پس از خود آيات به خوبى اين مدعا اثبات مىشود ] و ما نحن فيه [ يعنى بحث از حجيت خبر واحد مجرّد ] مربوط به فروع دين و احكام شرعيه است پس ما نحن فيه موضوعا و تخصصا از تحت آيات بيرون است . 2 - برفرض كه آيات شريفه عموميت و يا اطلاق داشته باشد و احكام شرعيه را هم شامل شود يعنى دلالت كند بر منع از عمل به مظنه مطلقا چه در اصول دين و چه در احكام شرعيه آن هم از هر راهى كه اين مظنه حاصل شود چه از راه خبر فاسق و چه خبر ثقه و چه حتى خبر عادل مىگوئيم ما در آينده با ادله اربعه حجيت خبر واحد عدل و بلكه ثقه را اثبات خواهيم نمود و دليل قطعى مىآوريم كه در خصوص احكام شرعيه خبر واحد مجرّد ثقه ارزش دارد آنگاه با ادله حجيت خبر واحد اين عمومات ناهيه از عمل به غير علم را تخصيص مىزنيم و خروج حكمى خواهد بود پس از ناحيهء آيات مشكلى نداريم ، و امّا جواب از روايات : از روايات شما به هر دسته حديث تمسك كرديد : 1 - حديث مكاتبه از امام هادى ( ع ) كه دو مورد نقل شده بود و تصريح داشت به اينكه : هر حديثى كه معلوم الصدور بود حجّت است و هر حديثى كه معلوم الصدور نبود حجّت نيست جواب ما اينست كه خود اين حديث خبر واحد است و شما با خبر واحدى كه محلّ نزاع است و هنوز دليليت او مسلم